Sofrada Kalkarken Ne Denir? Ahlak mı, Gelenek mi?
Sofrada kalkarken ne denir? Bu soru aslında sadece bir sosyal norm meselesi değil, aynı zamanda toplumdaki değerler, kültürler ve hatta bireysel alışkanlıkların derin izlerini taşıyan bir soru. Yani, mesele sadece ağzımızdan çıkan birkaç kelimelik bir tepkiden ibaret değil, bunun arkasında bir sosyal bakış açısı ve bir yaşam tarzı var. İzmir’de yaşayan biri olarak, bazen bu soruyu daha ciddi düşünmeye başladım: Gerçekten sofrada kalkarken “Afiyet olsun” demek, sadece bir gelenek mi? Yoksa arkasında daha derin anlamlar mı var?
Her şey bir yana, bu konuda söylediğimiz ve söylemediğimiz şeyler aslında bizim kim olduğumuzu da yansıtıyor. Hadi gelin, bu başlık altında her iki tarafı da cesurca ele alalım.
Sofrada Kalkarken Ne Denir? Gerçekten Dert Edinmeli mi?
Şimdi, “sofrada kalkarken ne denir?” sorusunun cevabını bulmaya çalışalım. Genel olarak, yemek sonrası sofrada kalkarken en yaygın kullanılan ifadeler “Afiyet olsun” ve “Ellerinize sağlık”dır. Bunlar neredeyse Türkiye’nin dört bir yanında benzer şekilde kullanılıyor. Bir bakıma, bu sözler toplumsal bir “gerekli nezaket” gibi bir şey. Yani, insanlar o an sofrada birbirlerine bir şey söylemeliymiş gibi hissediyorlar. Peki, bu kadar basit bir şey neden bu kadar önemli?
Sadece bir yemek yediğimizde değil, aslında her şeyde bir “görüntü” oluşturuyoruz. Örneğin, çoğumuz yemek sırasında sosyal medya hesabında çektiği fotoğrafı paylaşmaya bayılırız, ama işin sonunda hep aynı sözcükler dökülür: “Afiyet olsun” ya da “Ellerinize sağlık.” Bu kelimeler, aslında içsel bir sevgi ve minnettarlık gösterisi gibi algılanabilir. Hatta bazen biraz yapmacık bile olabilir, ama kimse bunu itiraf etmiyor. Çünkü, toplumda doğru kabul edilen şey bu. Aslında burada bir sorun var: Bu kelimeleri gerçekten içten söylüyor muyuz, yoksa sadece “gerekli” olduğu için mi söylüyoruz? İşte burada devreye giren soru şu: Toplumdaki “gerekli nezaket” mi önemli, yoksa bu kelimelerin gerçek anlamı mı?
“Afiyet Olsun” Demek Ne Anlama Gelir?
Her ne kadar alışkanlık haline gelmişse de, yemek sonrası “afiyet olsun” demek, aslında derinlerde farklı anlamlar taşır. “Afiyet olsun” demek, “yemek yediğin için seninle aynı hazı alıyorum” demek midir? Yoksa sadece alışkanlık olduğu için, sosyal bir görev olarak mı yerine getiriliyor? Şahsen, bazen yemeklerin nasıl yapıldığına dair az çok bilgi sahibi olsam da, bazen bunu gerçekten içtenlikle söylediğimi hissedemiyorum. Çünkü gelenekler bazen o kadar yerleşiyor ki, kendimizi farkına varmadan bir robot gibi hissettiriyoruz.
Tabii ki bunun da pozitif yönleri yok değil. İnsanlara değer verdiğimizi göstermek için “afiyet olsun” demek, yine de bir bağ kurma çabasıdır. Çünkü bazen bir insanın emeğine teşekkür etmek için kelimeler yeterlidir. Diğer yandan, bu durum bazen o kadar otomatikleşir ki, kelimelerin ardındaki gerçek anlamı kaybederiz. İşte burada bir zayıflık var: Aklımızda bu kelimeleri söylemek varken, gerçekten o an ne hissettiğimizi sorgulamıyoruz.
Sofrada Kalkarken Söylenecek Diğer Şeyler: Daha Farklı Bir Yol Aranabilir mi?
Peki, hiç düşündünüz mü, “Afiyet olsun” dışında ne diyebiliriz? Belki daha anlamlı, belki daha farklı bir şey… Mesela “Hadi bakalım, sağlıklı ve güzel bir yemekti!” ya da “Yemekler harikaydı, senin ellerinle ben de mutlu oldum!” Biraz fazla mı samimi olur? Belki de. Ama neden olmasın? İnsanlar arasındaki bağlantı sadece işlevsel değil, duygusal da olmalı.
Şahsen, bazen sofrada otururken anlıyorum ki, aslında “Afiyet olsun” demek, bence biraz yetersiz kalıyor. Bu kelimeler, o anın değerini tam anlamıyla yansıtmıyor. Belki de sofrada kalkarken, gerçekten birbirimize teşekkür etmek daha doğru olurdu. Ama böyle bir şey, geleneklerle ne kadar örtüşür?
İzmir’de yaşarken, bir akşam arkadaşlarla dışarıda yemek yedik. Herkes yemek sonrası birbirine “Afiyet olsun” dedi. Ama bir arkadaşım, tam kalkarken “Yemekler harikaydı, ellerinize sağlık, sağlıklı kalın” dedi. İlk başta şaşırdım, ama sonra o kadar hoşuma gitti ki. Bu, sadece geleneksel bir söylem değildi; arkasında anlam vardı. Kısa ama anlamlı bir teşekkür. Hani şu, sofrada bir araya gelmiş insanları daha samimi bir bağla birbirine yakınlaştıran şey.
Ne Düşünmeliyiz? Söylemek Zorunda Mıyız?
Bunu söylemek zorunda mıyız? Gerçekten. Sofrada kalkarken bu kelimeleri söylemek, o kadar da anlamlı mı? Sosyal medya çağında, hepimiz kendi hayatımıza dair bir şeyler paylaşmak için uğraşırken, günlük yaşamda bazen en basit davranışlarımız bile birer ‘gösteri’ haline gelir. Sonuç olarak, belki de sofrada kalkarken “Afiyet olsun” demek, bir gösterişten ziyade toplumsal normların baskısına uymak anlamına geliyor. Peki, bu gerçekten doğru mu?
Bir soru daha: Eğer sofrada “Afiyet olsun” demediğimizde, biraz daha doğal ve dürüst bir sohbet başlatmak mümkün olur mu? Bu konuda sizin görüşleriniz neler?
Sonuç: Gelenek mi, Yalnızca Bir Alışkanlık mı?
Sonuç olarak, sofrada kalkarken ne denir sorusu, oldukça derin bir konudur. Belki de esas mesele, bizim bu kelimelere nasıl yüklediğimiz anlamlarda gizlidir. Bazen gelenekler, insanları birbirine bağlayan yapıcı bir bağ olabilirken, bazen de toplumun dayatmalarına dönüşebilir. Her halükarda, ne dersek diyelim, önemli olan niyetin ve o anın değerinin farkında olmamızdır. Gerisi, işte gelip geçici bir kelime oyunundan ibarettir.